Επιστήμη των πολιτών
Καλωσορίσατε στην πλατφόρμα καταγραφής ξενικών ειδών από πολίτες-επιστήμονες!
Μια πρωτοβουλία του Υδροβιολογικού Σταθμού Ρόδου / Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών.
Ως επιστήμη των πολιτών (citizen science) ορίζεται η συμμετοχή των πολιτών στην επιστημονική έρευνα. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας και η αυξημένη χρήση του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης τα τελευταία χρόνια έχει επιτρέψει σε λουόμενους, δύτες και αλιείς, ερασιτέχνες και επαγγελματίες, να εντρυφήσουν στην επιστημονική έρευνα. Η εμπλοκή των πολιτών-επιστημόνων στην παρακολούθηση της βιοποικιλότητας παρέχει πολύτιμα δεδομένα, τα οποία η επιστημονική κοινότητα αξιοποιεί όλο και πιο συχνά, ειδικά για τη μελέτη των ξενικών ειδών.
Τις τελευταίες δεκαετίες, λόγω της παγκοσμιοποίησης (εντατικοποίηση εμπορίου και ανθρώπινων μετακινήσεων) και της κλιματικής αλλαγής (αύξηση θερμοκρασίας θαλάσσιων υδάτων), έχει αυξηθεί ραγδαία ο αριθμός των ξενικών ειδών στη Μεσόγειο. Ξενικό ή αλλόχθονο ονομάζεται ένα είδος που έχει επεκταθεί σε περιοχές εκτός της φυσικής του εξάπλωσης, μέσω ανθρωπογενών δραστηριοτήτων (π.χ. ναυσιπλοΐα, εμπόριο, τουρισμός, εμπόριο κατοικίδιων). Στη Μεσόγειο υπολογίζεται πως έχουν εισέλθει περίπου 1.000 θαλάσσια ξενικά είδη, εκ των οποίων περισσότερα από 300 έχουν καταγραφεί στην Ελλάδα — ένα μεγάλο ποσοστό αυτών καταγράφηκε πρώτη φορά στη Ρόδο.
Ορισμένα ξενικά είδη, τα λεγόμενα χωροκατακτητικά, έχουν συντριπτικές συνέπειες για τη βιοποικιλότητα (θήρευση ή εκτοπισμός αυτόχθονων ειδών, τροποποίηση τροφικού πλέγματος, μετάδοση παράσιτων και ασθενειών), αλλά και για την αλιεία (καταστροφή αλιευτικού εξοπλισμού, μείωση εμπορικού αλιεύματος).
Η Ρόδος, λόγω της ιδιαίτερης θέσης της στο ΝΑ. Αιγαίο, αποτελεί τη συχνότερη πύλη εισόδου σε ελληνικά (και ευρωπαϊκά) ύδατα για ξενικά θαλάσσια είδη από την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδικό Ωκεανό. Το πρόγραμμα προωθεί τη συμμετοχή πολιτών-επιστημόνων στην έρευνα της εξάπλωσης των ξενικών ειδών στις ακτές της Ρόδου και των γύρω νησιών. Η έγκαιρη αναφορά της παρουσίας ενός νέου ξενικού είδους μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό των δυσμενών επιπτώσεων της εδραίωσής του.
Η έρευνα αυτή έχει υποστηριχθεί από το έργο «DRESSAGE – Ανάπτυξη των υποδομών, του ανθρώπινου δυναμικού, της θαλάσσιας έρευνας και της καινοτομίας του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) στην Περιφέρεια Νότιου Αιγαίου» (ΟΠΣ 5045792) που υλοποιείται στο πλαίσιο της Δράσης «Ανάπτυξη των Υποδομών Έρευνας και Καινοτομίας», χρηματοδοτούμενο από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα, Επιχειρηματικότητα και Καινοτομία» (ΕΣΠΑ 2014-2020) και συγχρηματοδοτούμενο από την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης).